سيستان و بلوچستان و مناطق آن از جمله شهرستان چابهار از قديم‌الايام مهد هنرهاي بسياري بوده‌است كه‌از آن جمله مي‌توان به سوزن دوزي ،سكه دوزي ،گليم يافي و آيينه‌دوزي اشاره كرد .

هنر سكه‌دوزي يكي از هنرهاي دستي اين استان و شهرستان چابهار است كه از آن در تزيين رويه رختخواب ، زينت گردن شتر درمجالس عروسي و تزيين لوازم منزل نظير كوسن و روميزي و ديوار آويزهاي تزييناتي استفاده مي‌شود.

هنر سكه‌دوزي در اين منطقه از كشور مانند هنرسوزن دوزي داراي سابقه‌اي طولاني است و تقريبا در تمام مناطق روستايي استان رايج است .

دختران اين سرزمين هنرهايي نظير سكه دوزي و سوزن دوزي را از زمان كودكي از مادران خود مي‌آموزند و آن را سينه به سينه به نسل‌هاي آينده منتقل مي كنند.

هنر سكه‌دوزي بيشتر در نزد زنان ‪ ۱۸‬تا‪ ۳۰‬ساله متداول تر است و زنان اين استان ،آموختن اين نوع هنرها را از ملزومات زندگي خود مي‌دانند.

در بيشتر مجالس رسمي در اين سرزمين حتي برخي از همايش‌ها و كنفراس‌هاي كه توسط نهادها و سازمانها برگزار مي‌شود ، هنر سوزن دوزي و سكه دوزي اين منطقه خودنمايي مي‌كند و به عنوان سمبل و نماد اين اقوام مطرح است.

قوم بلوچ براي تشكر و قدرداني از زحمات شخصي و يا براي سوغات ،حتما يكي از هنرهاي صنايع دستي نظير كارهاي دستي سوزن دوزي و سكه دوزي يا آيينه دوزي را به ارمغان مي‌برند.

رييس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي چابهار در خصوص معرفي و اهميت هنرسكه دوزي به خبرنگار ايرنا گفت : توليد وعرضه هنر سكه دوزي در حال حاضر جنبه محلي دارد و داد و ستد در اين زمينه بيشتر نزد اهالي انجام مي‌شود.

منصور شهركي افزود :در مورد اصالت اين هنر بومي استان شبهه و شك فراواني وجود دارد ، طوري كه برخي از محققين و كارشناسان ،اين رشته را نشات گرفته از هنرهاي دستي هند مي‌دانند.

وي خاطر نشان كرد :در حالي كه چنين نيست و هنر سكه دوزي هنري صددرصد بلوچي است و داراي اصالت بومي است.

شهركي بيان كرد : اين هنر مختص بلوچستان است و اگر مشابهت‌هايي بين اين هنر و انواع آن در كشورهاي همجوار ديده مي‌شود به دليل وجوه اشتراكات فرهنگي بسيار است.

وي تاكيد كرد :اين مشابهت ناشي از مشتركات فرهنگي اهالي بلوچستان ايران با اقوام ساكن در كشورهاي همجوار از نظر قوميت ، نژاد و زبان است كه اين تشابهات در هنرهاي دستي در ايران امري طبيعي به نظر مي‌رسد.

شهركي اظهار داشت : مهمترين موادي كه در ساخت محصولات سكه دوزي شده‌به‌كار مي رود شامل پارچه‌هايي است كه داراي برق و جلا، مانند پارچه جرسه باشد.

در هنر سكه‌دوزي از دكمه ،آيينه ،پولك ،خرمهره و امثال آن براي تزيين استفاده مي‌شود .

مرغوبيت محصولات سكه دوزي شده بستگي زيادي به مواد اوليه مرغوب دارد.

در گذشته به دليل هم مرز بودن اين استان با كشورهاي هندوپاكستان، اهالي بلوچستان مواد اوليه هنر سكه‌دوزي را ابتدا از هندوستان و سپس از پاكستان وارد مي‌كردند.

رييس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي چابهار در ادامه به خبرنگار جمهوري اسلامي افزود : هنر سكه‌دوزي شامل دو نوع است نوعي كه براي آويختن به ديوار ساخته مي‌شود و نوع ديگر آن شامل مصارفي مانند رويه رختخواب است.

وي گفت :نوعي ازهنر سكه دوزي كه به عنوان ديواركوب از آن استفاده مي‌شود اغلب مجموعه‌اي از اشكال لوزي ،مربع و مثلث است كه براي اين كار پارچه را به شكل‌هاي مورد نظر انتخاب مي‌كنند.

وي خاطر نشان كرد :بر روي اين قسمت‌هاي پارچه‌اي ،بنا به سليقه سكه دوز به طرز زيبايي روي آن دكمه‌هايي سفيد دوخته مي‌شود و در لابلاي دكمه‌هاي دوخته شده ،آيينه‌هايي كوچك و بزرگ و پولك قرار مي‌دهند و شكل بسيار بديعي به وجود مي‌آيد.

شهركي تاكيد كرد : محصولاتي كه به اين نحو به وجود مي‌آيد بسيار جالب توجه بوده و داراي اصالت خاص خود است.

وي اظهارداشت :اين نوع سكه دوزي‌ها هم اكنون دراغلب فروشگاه‌هاي سازمان صنايع دستي ايران عرضه و به فروش مي‌رسد.

وي گفت :اگر چه در حال حاضر قسمت عمده مواد اوليه مورد نياز اين هنر توليد داخل است ،اما هنوز قسمتي از اين مواد نيز مانند آيينه‌هاي بزرگ و كوچك و برخي از انواع پولك‌ها از پاكستان تهيه مي‌شود .

وي افزود :توليد نشدن اين مواد در داخل كشور و فراواني و ارزاني آن در پاكستان موجب شده است تا اين مواد از اين كشور براي تامين نياز هنرمندان سكه دوزي وارد كشور شود.

رييس اداره‌فرهنگ وارشاد اسلامي چابهاربيان كرد : در سالهاي اخير سازمان صنايع دستي ايران به دليل نقش اين صنعت در اقتصاد منطقه و قابليت‌هاي آن در جهت ايجاد درآمد زايي براي زنان بلوچ ،اهميت بيشتري داده است.

وي تاكيد كرد : بر همين اساس و در جهت تشويق روستاييان بلوچ به فعاليت بيشتر در اين رشته ،سازمان صنايع دستي ايران اقدام به خريد توليدات سكه دوزي صنعتگران استان سيستان وبلوچستان كرده است .

وي اظهار داشت : در اين استان مهمترين مراكز توليدات سكه‌دوزي شده مربوط به روستاهاي"اسكپه ،پيپ ،فنوج ،چانف و آهوران "ازتوابع شهرستان ايرانشهر است .

شهركي خاطر نشان كرد :در حال حاضر توسط مديريت صنايع دستي‌استان سيستان وبلوچستان در يك كارگاه در زاهدان با تامين مواد اوليه موردنياز صنعتگران ،مستقيما اقدام به توليد اين نوع محصولات مي‌كند .

وي تاكيد كرد : هدف از برپايي اين كارگاه بالا بردن كيفيت وايجاد تنوع در طرحها ،با حفظ اصالت‌هاي بومي و فرهنگي منطقه است .

رييس اداره فرهنگ وارشاد اسلامي چابهار افزود : در توليدات سكه دوزي كه براي تزيين روي رختخواب استفاده مي‌شود از يك قطعه بافته شده از پشم به طول تقريبي ‪ ۳‬متر و عرض ‪ ۵۰‬سانتيمتر استفاده مي‌شود .

وي بيان كرد : متن اين كار توسط دكمه دوخته مي‌شود و در لابه لاي آن دكمه هاي خرمهره وآيينه ريز و درشت قرار مي‌گيرد.

وي گفت: سرتاسر طول اين قطعه رو تختخوابي با منگوله‌هايي از پشم زينت داده مي‌شود .

وي ادامه داد:اين قطعه سكه‌دوزي شده سنتي بوده و تهيه‌آن براي خانواده‌هاي بلوچ هزينه بسياري را دربر دارد.

شهركي افزود : به دليل اينكه مواد تزييني در اين قطعه نسبت به آويزهاي ديواري خيلي بيشتر است ،گرانتر تمام مي‌شود.

وي گفت :مرغوبيت اين سوزن دوزي به وضع مالي و سليقه خانواده‌هاي توليد كننده بستگي دارد و دارابودن تعداد بيشتري سكه در منزل هرفرد نيز معرف وضع مالي خوب آن خانواده است .

قوم بلوچ از اقوامي هستند كه هنوز بعداز گذشت قرن ها، فرهنگ وآداب وسنن مخصوص به خود را حفظ كرده‌اند.

قسمت عمده‌اي از جهيزيه و لباسهاي دختران بلوچ به طرز بسيار زيبايي با هنرهاي اين سرزمين درآميخته است .

مادران با سليقه بلوچي ،از زمان طفوليت دخترانشان، به فكرتهيه و توليد وسايل و انواع لباس‌هاي محلي با نقش و نگارهاي بومي براي تدارك زندگي آنها هستند.

در وسايلي كه هر دختر بلوچ با خود به خانه بخت مي‌برد حتما چندين دست لباس محلي با پارچه‌هاي گران قيمت با تزيينات سكه‌دوزي ،سوزن دوزي شده به رنگ‌هاي مختلف كه هر رنگ معرف يك نو سليقه و سنت خاص است به چشم مي‌خورد.

مي‌توان گفت دختران و زنان بلوچ هنرهاي دستي سرزمين مادري خود رانه تنها به عنوان يك هنر ، بلكه به عنوان يك فرهنگ و هويت از نسلي به نسل ديگر منتقل مي‌كنند.ك/‪۴‬

چابهار،خبرگزاري جمهوري اسلامي ‪۸۶/۰۲/۱۸‬